Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Gìn giữ điệu Sli Giang của dân tộc Nùng ở Na Rì

      Với 5 dân tộc anh em cùng sinh sống gồm: Tày, Nùng, Kinh, Dao, Mông, huyện Na Rì có một nền văn hóa khá đa dạng, phong phú. Bản sắc văn hóa lâu đời của mỗi tộc người đã làm nên nét đẹp độc đáo cho nền văn hóa địa phương. Cùng với những phong tục, tập quán đặc sắc, văn hóa các dân tộc còn được biết đến thông qua những làn điều dân ca giao duyên truyền thống; trong đó có điệu hát Sli của dân tộc Nùng nói chung và điệu Sli Giang của nhóm người Nùng Giang nói riêng.

      Ở Na Rì, dân tộc Nùng chiếm trên 30% tổng dân số, sinh sống chủ yếu ở các xã phía Nam của huyện như: Liêm Thuỷ, Xuân Dương, Dương Sơn, Đổng Xá, Hảo Nghĩa… Hát Sli là một làn điệu đặc trưng của người Nùng, song điệu Sli của mỗi nhánh dân tộc Nùng lại có sự khác nhau. Nhóm người Nùng Giang có Sli Giang; Nùng Phàn Slình có Sli Phàn Slình, Nùng Cháo có Sli Sình Làng, Cổ Lẩu… Nội dung của hát Sli nói chung, hát Sli Giang nói riêng rất phong phú và hấp dẫn, thể hiện đậm nét thế giới tâm hồn và truyền thống văn hoá của cộng đồng người Nùng trên địa bàn.

 

Một buổi học hát dân ca cổ tại Câu lạc bộ Văn hóa nghệ thuật dân tộc xã Liêm Thủy

      Điệu Sli Giang có nguồn gốc từ tỉnh Cao Bằng. Những năm trước đây, hát Sli Giang ở huyện Na Rì không được phổ biến rộng rãi, chủ yếu được lưu truyền từ những người cao tuổi cho các thế hệ sau trong các gia đình Nùng Giang. Một vài năm trở lại đây, cùng với các hoạt động bảo tồn lễ hội, phong tục truyền thống của các dân tộc thiểu số, chính quyền huyện Na Rì cũng chú trọng và dành nhiều ưu tiên cho việc lưu giữ, bảo tồn làn điệu dân ca truyền thống của các dân tộc, trong đó có điệu hát Sli Giang. Điển hình trong công tác này là Câu lạc bộ Văn hoá nghệ thuật dân tộc xã Liêm Thuỷ.

      Chính thức đi vào hoạt động từ đầu năm 2012 với 39 hội viên tham gia, Câu lạc bộ Văn hóa nghệ thuật dân tộc xã Liêm Thủy là câu lạc bộ văn hóa đầu tiên của huyện Na Rì được thành lập với mục đích bảo tồn, lưu giữ và phát triển những làn điệu dân ca truyền thống của nhóm dân tộc Tày và Nùng đang sinh sống trên địa bàn, trong đó có hát Then của dân tộc Tày và điệu Sli Giang của nhóm người Nùng Giang.

      Chị Hà Thị Hồng - Chủ nhiệm CLB chia sẻ: Với niềm đam mê và yêu thích những làn điệu dân ca của các dân tộc, nhất là làn điệu Sli Giang của dân tộc Nùng, chị cùng các hội viên trong câu lạc bộ  thường xuyên sưu tầm các đĩa hát của tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn về dạy lại cho các thành viên trong Câu lạc bộ. Đến nay, hầu hết các thành viên trong CLB không những có thể hát Then Tày, Sli Giang mà cả những làn điệu Sli khác để phục vụ nhu cầu thưởng thức văn hoá, văn nghệ của xã nhà và các địa phương khác. Không chỉ vậy, chị Hồng cũng thường xuyên truyền dạy những điệu dân ca truyền thống cho các thế hệ con cháu trong gia đình, dòng họ, với mong muốn những làn điệu Sli Giang sẽ được lưu truyền lâu dài cho các thế hệ sau.

      Chị Hồng cũng chia sẻ thêm nhiều điều thú vị về điệu Sli. Sli có nhiều cách hát khác nhau. Hát Sli của mỗi nhánh dân tộc Nùng lại có những nét độc đáo riêng. Song, dù là Sli Giang, Sli Phàn Slình hay Sli Sình Làng… thì mỗi câu hát, mỗi âm điệu đều thể hiện thế giới tâm hồn phong phú, độc đáo của cộng đồng dân cư.

      Đơn cử như Sli Giang có thể hát đối, hát đơn hay hát xướng trong các ngày hội, ngày lễ, đám cưới, ngày vào nhà mới… Đặc điểm của Sli Giang là âm điệu luyến láy, rõ lời, dễ nghe và dễ đi vào lòng người. Hát Sli Giang ngoài việc ví, đối, lời hát sli còn được coi như tiếng hát giao duyên. Trong khi đó, Sli Phàn Slình của nhóm người Nùng Phàn Slình là hình thức diễn xướng tập thể theo lối hát bè. Sli Phàn Slình khi hát phải có đôi và đặc biệt đôi đó phải hợp giọng để hát theo lối ứng khẩu và theo cảm xúc.

      Trong lời hát của điệu Sli Giang luôn có sự liên tưởng, ví von, thông qua những hình ảnh cụ thể để nói lên tâm tình con người. Dù lời hát nói về cây cối, trăng sao, năm tháng… thì cuối cùng vẫn là để nói về tình cảm, tâm trạng và nguyện vọng của con người. Khi hát Sli không cần nhạc cụ hay điệu múa đi kèm. Người hát có thể hát bất cứ lúc nào, chỗ nào, miễn là có đối tượng để hát đối, hát cùng hoặc là đối tượng được hướng đến trong bài hát.

      Ông Đàm Đình Trưởng - Trưởng Phòng Văn hoá và Thông tin huyện Na Rì cho biết: Trong những năm qua, để gìn giữ và phát huy những giá trị, bản sắc văn hoá của các dân tộc, Phòng Văn hoá và Thông tin đã tham mưu cho UBND huyện thành lập các Câu lạc bộ nghệ thuật trên địa bàn. Với những cố gắng, nỗ lực của các thành viên, dưới sự quan tâm của Đảng uỷ, chính quyền địa phương các cấp, các Câu lạc bộ đã duy trì được những làn điệu dân ca lâu đời của các dân tộc, trong đó có làn điệu hát Sli Giang.

      So với thời điểm những năm 90, khi những làn điệu dân ca dân tộc nói chung và hát Sli Giang nói riêng còn chưa được quan tâm nhiều thì đến nay, công tác lưu giữ và bảo tồn điệu hát truyền thống của dân tộc Nùng đã được Ngành Văn hóa - Thông tin huyện, trực tiếp là Câu lạc bộ Văn hóa nghệ thuật dân tộc xã Liêm Thủy. Trong thời gian tới, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện sẽ tăng cường chỉ đạo các cơ sở tiếp tục duy trì công tác bảo tồn, truyền dạy các làn điệu dân ca dân vũ, trong đó có làn điệu Sli Giang.

      Để gìn giữ điệu Sli Giang của dân tộc Nùng, ngoài việc khuyến khích thành lập các Câu lạc bộ Văn hoá nghệ thuật dân tộc, thì việc truyền dạy lại cho thế hệ trẻ là hết sức cần thiết. Nhiệm vụ quan trọng của cấp Ủy, chính quyền và Ngành Văn hóa - Thông tin huyện Na Rì trong thời gian tới là tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức, bồi dưỡng niềm say mê, yêu thích, tự hào cho những thế hệ sau đối với những làn điệu dân ca, dân vũ nói chung và điệu Sli Giang của dân tộc Nùng nói riêng. Qua đó góp phần bảo tồn bền vững những nét văn hóa truyền thống của dân tộc, theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 5 khoá VIII về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc./.

 

Tác giả:  Thu Hiền
Nguồn: